Βασίλισσα Ελισάβετ, 70 χρόνια στον θρόνο: Τέσσερα χρόνια από τον θάνατό της – Η ζωή, η βασιλεία και η τελευταία της ημέρα

Στις 8 Σεπτεμβρίου 2022, η Βρετανία έχασε τη μακροβιότερη μονάρχη της. Η βασίλισσα Ελισάβετ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών, στο κάστρο του Μπαλμόραλ, έχοντας συμπληρώσει σχεδόν επτά δεκαετίες στον βρετανικό θρόνο. Η ζωή της ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη σύγχρονη ιστορία της Βρετανίας.

Όταν ανέβηκε στον θρόνο, ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης ήταν ο Στάλιν, της Κίνας ο Μάο Τσετούνγκ και των ΗΠΑ ο Χάρι Τρούμαν. Εβδομήντα χρόνια μετά, η βασίλισσα Ελισάβετ είχε συναντήσει συνολικά 15 πρωθυπουργούς, από τον Τσώρτσιλ μέχρι τη Λιζ Τρας. Η τελευταία τους συνάντηση στο Κάστρο Μπαλμόραλ στη Σκωτία – και όχι στο παλάτι του Μπάκιγχαμ – μόλις δύο ημέρες πριν από τον θάνατό της, θα έμενε στην ιστορία ως η τελευταία επίσημη πράξη μιας βασίλισσας που παρέμεινε μέχρι το τέλος πιστή στο καθήκον της στη Βρετανία.

Πίσω όμως από τα αυστηρά πρωτόκολλα και τις αμέτρητες επίσημες εμφανίσεις υπήρχε μια γυναίκα που αγαπούσε τα άλογα και τα σκυλιά της, λάτρευε την οικογένειά της, διέθετε χιούμορ και είχε μάθει από πολύ μικρή ότι η προσωπική της ζωή θα ήταν για πάντα δεμένη με το καθήκον. Για την ακρίβεια, το «Στέμμα» θα ήταν πάνω από όλα!

Η βασίλισσα που έγινε ιστορικό ρεκόρ

Η Ελισάβετ Αλεξάνδρα Μαρία Γουίνδσορ γεννήθηκε στις 21 Απριλίου 1926 και δεν προοριζόταν να γίνει βασίλισσα. Η ζωή της άλλαξε δραματικά το 1936, όταν ο θείος της, Εδουάρδος Η’, παραιτήθηκε από τον θρόνο για να παντρευτεί την Αμερικανίδα Γουόλις Σίμπσον.

Έτσι ο πατέρας της, Γεώργιος ΣΤ’, έγινε βασιλιάς και η Ελισάβετ, μαζί με τη μικρότερη αδελφή της, Μαργαρίτα, βρέθηκε ξαφνικά στην πρώτη γραμμή της διαδοχής.

Η οικογένεια μετακόμισε στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ και η παιδική της ηλικία πήρε έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο.

Η Ελισάβετ δεν φοίτησε σε σχολείο. Εκπαιδεύτηκε κατ’ οίκον, με ιδιαίτερη έμφαση στην ιστορία, τις ξένες γλώσσες και τη μουσική. Υπάρχει, μάλιστα, μια χαρακτηριστική φράση που αποδίδεται στη 10χρονη Ελισάβετ όταν συνειδητοποίησε τι σήμαινε για την οικογένειά της η άνοδος του πατέρα της στον θρόνο. «Για όλη μας τη ζωή;» Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η νεαρή πριγκίπισσα δεν έμεινε εντελώς έξω από την πραγματικότητα της εποχής. Εκπαιδεύτηκε στην οδήγηση και στη συντήρηση μηχανοκίνητων οχημάτων, αποκτώντας γνώσεις που θα χρησιμοποιούσε για να συμβάλει στην πολεμική προσπάθεια.

Ήταν η πρώτη φορά που το καθήκον, μια έννοια που θα σημάδευε ολόκληρη τη ζωή της, άρχισε να αποκτά για εκείνη πραγματικό περιεχόμενο.

Στις 9 Ιουλίου 1947 ανακοινώθηκε ο αρραβώνας της με τον Φίλιππο Μαουντμπάτεν, πρώην πρίγκιπα της Ελλάδας και της Δανίας, ο οποίος είχε γεννηθεί στην Κέρκυρα.

Στις 20 Νοεμβρίου 1947 παντρεύτηκαν στο Αβαείο του Γουέστμινστερ. Μία ημέρα νωρίτερα, ο Γεώργιος ΣΤ΄ είχε απονείμει στον Φίλιππο τον τίτλο του Δούκα του Εδιμβούργου. Η κοινή τους ζωή θα διαρκούσε περισσότερες από επτά δεκαετίες.

Απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον Κάρολο, στις 14 Νοεμβρίου 1948, την Άννα, στις 15 Αυγούστου 1950, τον Άντριου, στις 19 Φεβρουαρίου 1960, και τον Έντουαρντ, στις 10 Μαρτίου 1964.

Ο Φίλιππος δεν ήταν απλώς ο σύζυγος της βασίλισσας. Ήταν ο άνθρωπος που γνώριζε την Ελισάβετ πριν γίνει μονάρχης και παρέμεινε δίπλα της στις μεγάλες αλλαγές, στις κρίσεις και στις δύσκολες στιγμές της βασιλείας της. Ο θάνατός του, τον Απρίλιο του 2021, αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα προσωπικά πλήγματα των τελευταίων χρόνων της ζωής της.

Η στέψη που άλλαξε την εικόνα της μοναρχίας

Στις 2 Ιουνίου 1953, η Ελισάβετ στέφθηκε βασίλισσα στο Αβαείο του Γουέστμινστερ – έναν χρόνο μετά τον θάνατο του πατέρα της, που συνέβη ενώ η ίδια βρισκόταν σε σαφάρι στην Κένυα. Η στέψη της ήταν η πρώτη που μεταδόθηκε τηλεοπτικά, κατόπιν απαίτησης της Ελισάβετ – παρά τις αντιρρήσεις του Τσώρτσιλ και άλλων μελών της κυβέρνησης – που συνειδητοποίησε αμέσως την αξία των νέων μέσων για τον εκσυγχρονισμό και τη διαιώνιση του θεσμού της μοναρχίας.

Έξω από τα σπίτια, ο κόσμος συγκεντρωνόταν στους δρόμους. Μέσα, οικογένειες στριμώχνονταν μπροστά από μικρές ασπρόμαυρες τηλεοράσεις. Η νέα βασίλισσα είχε καταλάβει ήδη κάτι που θα αποδεικνυόταν καθοριστικό για ολόκληρη τη βασιλεία της: η μοναρχία δεν μπορούσε να παραμείνει απομονωμένη από την εποχή της.

Στην πρώτη της χριστουγεννιάτικη ομιλία ως βασίλισσα είχε δώσει την υπόσχεση που θα συνόδευε ολόκληρη τη ζωή της: «Δηλώνω ενώπιόν σας ότι όλη μου η ζωή, είτε είναι μακρά είτε σύντομη, θα είναι αφιερωμένη στην υπηρεσία σας».

Και πρόσθεσε: «Θα προσπαθήσω να είμαι άξια της εμπιστοσύνης σας σε όλη τη διάρκεια του βίου μου και με όλη μου την καρδιά».

Πάνω από όλα, η Ελισάβετ ήταν άνθρωπος του καθήκοντος. Σε όλη τη διάρκεια της βασιλείας της απέφυγε επιμελώς να εκφράζει δημόσια τις προσωπικές της πολιτικές απόψεις. Είδε κυβερνήσεις να αλλάζουν, πρωθυπουργούς να έρχονται και να παρέρχονται και κοινωνικές αντιλήψεις να μεταμορφώνονται. Η ίδια παρέμεινε σταθερή στον ρόλο που είχε αναλάβει.

Η σιωπή της δεν σήμαινε απαραίτητα απουσία άποψης. Ήταν μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη μοναρχία. Όλα μπορούσαν να αλλάζου, κυβερνήσεις, κοινωνίες, πρωθυπουργοί… Η μοναρχία, όμως, όφειλε να παραμένει σταθερή.

Το 1992 ήταν μία από τις πιο δύσκολες χρονιές της βασιλείας της. Τρία από τα παιδιά της είχαν πάρει διαζύγιο ή βρίσκονταν σε διαδικασία διάλυσης των γάμων τους, σκληρά δημοσιεύματα του Τύπου, ενώ μια μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε τμήμα του Κάστρου του Γουίνδσορ.

Η ίδια περιέγραψε τη χρονιά ως: «Το 1992 δεν είναι μια χρονιά την οποία θα σκέφτομαι με ευχαρίστηση… annus horribilis». Η φράση έμεινε στην ιστορία και χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα για να περιγράψει μία εξαιρετικά δύσκολη περίοδο.

Η Νταϊάνα και η μεγαλύτερη κρίση της μοναρχίας

Η σχέση του Καρόλου και της Νταϊάνα είχε ήδη εξελιχθεί σε μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις για τη βασιλική οικογένεια. Όταν η Νταϊάνα σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα στο Παρίσι το 1997, η μοναρχία βρέθηκε αντιμέτωπη με πρωτοφανή δημόσια οργή.

Η Ελισάβετ επικρίθηκε έντονα για την αρχική της στάση, καθώς παρέμεινε στο Μπαλμόραλ μαζί με τα εγγόνια της αντί να επιστρέψει αμέσως στο Λονδίνο.

Τελικά κατέβηκε στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ και στάθηκε απέναντι στο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί αφήνοντας λουλούδια.

Στο τηλεοπτικό της μήνυμα είπε: «Κανείς από αυτούς που γνώρισαν την Νταϊάνα δεν θα την ξεχάσει ποτέ…»

Η Ελισάβετ πίσω από το στέμμα

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2015 η Ελισάβετ ξεπέρασε τη βασίλισσα Βικτώρια και έγινε η μακροβιότερη μονάρχης στην ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου. Η ίδια, ωστόσο, αντιμετώπισε το ιστορικό ρεκόρ με χαρακτηριστική σεμνότητα: «Δεν ήταν μια κατάσταση την οποία λαχταρούσα ποτέ…»

Μακριά από τα Ανάκτορα και τα πρωτόκολλα, υπήρχαν πράγματα που της έδιναν μία κάποια αίσθηση κανονικότητας. Η Ελισάβετ αγαπούσε βαθιά τα άλογα και την ιππασία, ενώ τα corgi της έγιναν σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι της δημόσιας εικόνας της. Ήταν ένας από τους ελάχιστους χώρους στους οποίους μπορούσε να ξεφύγει από τον ρόλο της βασίλισσας.

Και υπήρχε και το χιούμορ της. Όταν, το 1982, ο Μάικλ Φέιγκαν, άνεργος διακοσμητής και ελαιοχρωματιστής, μπήκε κρυφά στην κρεβατοκάμαρά της στο Μπάκιγχαμ, η Ελισάβετ φέρεται να τον ρώτησε: «Τι κάνετε εσείς εδώ;» Όταν η φωτογράφος Άνι Λίμποβιτς της ζήτησε να αφαιρέσει το στέμμα της, η βασίλισσα φέρεται να απάντησε:

«Λιγότερη κλάση; Ποια πιστεύετε ότι είμαι;» Και το 2012, όταν ο Ντάνιελ Κρεγκ, ως Τζέιμς Μποντ, εμφανίστηκε μαζί της σε ένα περίφημο βίντεο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου, εκείνη τον υποδέχθηκε με ένα απλό: «Καλησπέρα σας, κύριε Μποντ».

Η Ελισάβετ έφτασε σε ηλικία που ελάχιστοι μονάρχες έχουν γνωρίσει. Το 2016, όταν συνάντησε τον Μάρτιν ΜακΓκίνες, ο οποίος είχε σχολιάσει την ηλικία της, του απάντησε με το χαρακτηριστικό χιούμορ της: «Ε λοιπόν, είμαι ακόμα ζωντανή». Πέντε χρόνια αργότερα, στη διάσκεψη COP26, θα πει:
«Κανείς μας δεν θα ζήσει αιώνια». Η ίδια γνώριζε ότι η μακροζωία της δεν μπορούσε να διαρκέσει για πάντα. Παρά την εικόνα μιας γυναίκας βαθιά συνδεδεμένης με την παράδοση, η Ελισάβετ παρακολουθούσε στενά τις αλλαγές της εποχής.

Σε μια στιγμή που καταγράφηκε από ανοιχτό μικρόφωνο στο Κοινοβούλιο της Ουαλίας, ακούστηκε να λέει για τους ηγέτες που μιλούν για την κλιματική αλλαγή χωρίς να λαμβάνουν αρκετά μέτρα: «Είναι πραγματικά εκνευριστικό όταν μιλάνε αλλά δεν πράττουν». Λίγο αργότερα, στο COP26, έστειλε ένα διαφορετικό μήνυμα: «Η ιστορία έδειξε πως όταν τα έθνη ενώνονται για έναν κοινό σκοπό, επιτρέπεται να ελπίζουμε…»

Τον Απρίλιο του 2020, στην καρδιά της πανδημίας του κορονοϊού, η βασίλισσα απευθύνθηκε στους Βρετανούς, επιχειρώντας να προσφέρει μια αίσθηση ελπίδας σε μια περίοδο πρωτοφανούς αβεβαιότητας.

«Πρέπει να βρούμε παρηγοριά… Θα βρεθούμε και πάλι με τους φίλους μας…» Για μια ακόμη φορά, η Ελισάβετ επέλεξε να εμφανιστεί ως σύμβολο συνέχειας και σταθερότητας.

Η τελευταία φωτογραφία

Η τελευταία δημόσια φωτογραφία της τραβήχτηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2022, στο Μπαλμόραλ – δύο μέρες πριν φύγει από τη ζωή.

Εκεί υποδέχθηκε τη Λιζ Τρας, η οποία μόλις είχε αναλάβει πρωθυπουργός, αφού πρώτα η Ελισάβετ είχε αποδεχθεί την παραίτηση του Μπόρις Τζόνσον και της είχε ζητήσει να σχηματίσει κυβέρνηση.

Η Τρας αργότερα περιέγραψε μια γυναίκα εμφανώς καταβεβλημένη σωματικά, αλλά σε εγρήγορση. Η συζήτησή τους διήρκεσε περίπου 20 λεπτά και η βασίλισσα έδειχνε ανακουφισμένη που η μετάβαση είχε ολοκληρωθεί. Ο Μπόρις Τζόνσον, σύμφωνα με ανθρώπους του περιβάλλοντός του, είχε σχολιάσει ότι η βασίλισσα έδειχνε «τρομερά, τρομερά αδύναμη».

Ήταν, όμως, αποφασισμένη να κάνει το καθήκον της. Μετά τη συνάντηση με την Τρας, η Ελισάβετ παρέμεινε στο Μπαλμόραλ. Πέρασε χρόνο με την πριγκίπισσα Άννα, ενώ αργότερα δείπνησε μόνη της. Την επόμενη ημέρα, στις 7 Σεπτεμβρίου, ανακοίνωσε ότι θα παρέμενε στο κρεβάτι.

Ο γιατρός της, Ντάγκλας Γκλας, κλήθηκε στο Μπαλμόραλ και, κατόπιν ιατρικής συμβουλής, ακυρώθηκε ακόμη και μια προγραμματισμένη τηλεδιάσκεψη του Privy Council.

Η Άννα ενημέρωσε τον Κάρολο και εκείνος, μαζί με την Καμίλα, κατευθύνθηκε προς το Μπαλμόραλ. Το πρωί της 8ης Σεπτεμβρίου, τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ ανακοίνωσαν ότι η βασίλισσα βρισκόταν υπό ιατρική παρακολούθηση στο Μπαλμόραλ.

Η Άννα παρέμεινε κοντά της. Μαζί της βρίσκονταν η Άντζελα Κέλι και ο αιδεσιμότατος Κένεθ ΜακΚένζι, ο οποίος διάβαζε αποσπάσματα από τη Βίβλο.

Λίγο μετά τις 3 το μεσημέρι, η Ελισάβετ σταμάτησε να αναπνέει.

Η Άννα κάλεσε τον Κάρολο να επιστρέψει. Στον δρόμο προς το Μπαλμόραλ, ο Κάρολος πληροφορήθηκε τον θάνατο της μητέρας του.
Ο ιδιωτικός γραμματέας της, σερ Έντουαρντ Γιανγκ, τον προσφώνησε για πρώτη φορά ως «Your Majesty».

Στο σημείωμά του κατέγραψε:

«Ο Ντούγκι (Γκλας) έφτασε στις 3.25. Πολύ ήρεμα. Στον ύπνο της. Έφυγε ήσυχα. Γηρατειά. […] Δεν θα είχε συνειδητοποιήσει τίποτα. Χωρίς πόνο».

Το BBC ήταν ένα από τα πρώτα μέσα που ανακοίνωσαν την είδηση. Ο Χιου Έντουαρντς, φορώντας μαύρο κοστούμι και μαύρη γραβάτα, εμφανίστηκε στην οθόνη με το λογότυπο του BBC επίσης μαύρο.

«Πριν από μερικά λεπτά, το παλάτι του Μπάκιγχαμ ανακοίνωσε τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ Β’. Το παλάτι μόλις εξέδωσε την ανακοίνωση, η οποία αναφέρει ότι η βασίλισσα πέθανε γαλήνια στο Μπαλμόραλ αυτό το απόγευμα» είπε.

To άρθρο Βασίλισσα Ελισάβετ, 70 χρόνια στον θρόνο: Τέσσερα χρόνια από τον θάνατό της – Η ζωή, η βασιλεία και η τελευταία της ημέρα δημοσιεύτηκε στο NewsIT .