Αμάντα Λιρ: Από ανδρόγυνη μούσα του Νταλί και βασίλισσα της ντίσκο στη διαφήμιση της Amstel που τη σύστησε στην Ελλάδα

Κάθε Σεπτέμβριο, η Βενετία γίνεται το επίκεντρο του παγκόσμιου κινηματογράφου. Στο Λίντο συναντώνται σπουδαίοι ηθοποιοί, σκηνοθέτες, πολυαναμενόμενες ταινίες και πρόσωπα που γνωρίζουν καλά πώς να τραβούν τα βλέμματα. Ανάμεσα στις πρεμιέρες, τα φλας, τις δημιουργίες υψηλής ραπτικής και το κόκκινο χαλί, η μόδα αποκτά τη δική της πρωταγωνιστική θέση.

Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, υπάρχουν παρουσίες που δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Το 2022, στο 79ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, η Αμάντα Λιρ, στα 83 της, έκανε μία από εκείνες τις εμφανίσεις που δύσκολα περνούν απαρατήρητες. Με αξεπέραστο στιλ και τη χαρακτηριστική βεντάλια στο χέρι, απέδειξε για ακόμη μία φορά πως η πραγματική κομψότητα δημιουργεί τάσεις. Άλλωστε, η Λιρ έχει περάσει ολόκληρη τη ζωή της χτίζοντας, αλλά και ανατρέποντας, τον δικό της μύθο.

Η Αμάντα Λιρ – με το αείμνηστο ντίσκο – χιτ Enigma (Give a bit of mmm to me) παραμένει ένας από τους πιο γοητευτικούς γρίφους της ποπ κουλτούρας. «Ένα πλάσμα θεϊκό που δεν είχε φύλο». Με αυτά τα λόγια είχε περιγράψει ο Σαλβαντόρ Νταλί την Αμάντα Λιρ, τη γυναίκα με τη μπάσα φωνή και το σεξαπίλ που υπήρξε για περισσότερο από μία δεκαετία μούσα, φίλη και σταθερή παρουσία στη ζωή του.

Μοντέλο, ζωγράφος, τραγουδίστρια, ηθοποιός, τηλεπαρουσιάστρια, μούσα, ντίβα της ντίσκο. Η Αμάντα Λιρ δεν ακολούθησε ποτέ μία ευθεία επαγγελματική διαδρομή. Γεννήθηκε ως άντρας ή ως γυναίκα; Το 1939 ή το 1950 τελικά; Έχει στ’ αλήθεια γαλλικές, ρωσικές ή κινεζικές ρίζες;

Η ημερομηνία και ο τόπος γέννησής της παραμένουν μυστήριο. Κατά καιρούς έχουν αναφερθεί διαφορετικές ημερομηνίες, από το 1939 έως το 1950, αλλά και διαφορετικοί τόποι γέννησης, από το Ανόι και το Χονγκ Κονγκ μέχρι τη Σιγκαπούρη και την Τρανσυλβανία.

Ακόμη μεγαλύτερο μυστήριο αποτέλεσε η ταυτότητα και το φύλο της. Για δεκαετίες κυκλοφορούσαν φήμες ότι είχε γεννηθεί άνδρας και ότι είχε υποβληθεί σε επέμβαση αλλαγής φύλου. Η ίδια, ωστόσο, ουδέποτε έδωσε μία ξεκάθαρη απάντηση που να κλείνει οριστικά την υπόθεση. Αντιθέτως, κατά καιρούς είχε αποδώσει τις φήμες στον Νταλί, ως ένα ευφυές διαφημιστικό τέχνασμα, ή στον Ντέιβιντ Μπάουι.

Παράλληλα, χρησιμοποιούσε το ενδιαφέρον του κόσμου για το φύλο της, για να μένει στην επικαιρότητα. Είχε παραδεχτεί άλλωστε, σε πολλές συνεντεύξεις, ότι οι φήμες περί αλλαγής φύλου είχαν δημιουργηθεί επί τούτου από τον Νταλί ως διαφημιστικό τρικ. Αργότερα άλλαξε δικαιολογία και είπε ότι ο Ντέιβιντ Μπάουι ήταν αυτός που ξεκίνησε την ιστορία.

Τον Νοέμβριο του 2011 κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο ένα άρθρο από μια ιταλική εφημερίδα, που υποστήριζε ότι είχε βρει το πιστοποιητικό γέννησης της Λιρ. Το όνομα της ήταν Αλέν Μορίς Λουί Ρενέ Ταπ, γεννήθηκε στις 18 Ιουνίου του 1939 στη Σαϊγκόν και ήταν άντρας. Η εγκυρότητα του εγγράφου δεν αποδείχτηκε ποτέ και επομένως το μυστήριο έγινε μέρος της ίδιας της περσόνας της.

«Είμαι γνωστή. Στην Ιταλία επειδή είναι μανιακοί με το σεξ και στη Γερμανία, επειδή περίμεναν πώς και πώς να βρεθεί μία καινούρια Μαρλέν Ντίτριχ», είχε πει με τον κυνισμό και το χιούμορ που τη χαρακτήριζαν.

Από τις πασαρέλες στην αυλή του Νταλί

Στη δεκαετία του ’60 βρέθηκε στο Παρίσι για να σπουδάσει τέχνη, όμως γρήγορα μπήκε στον κόσμο της μόδας. Συνεργάστηκε με μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής, μεταξύ άλλων τους Yves Saint Laurent, Paco Rabanne και Coco Chanel, ενώ φωτογραφήθηκε από κορυφαίους φωτογράφους.

Κάπου εκεί εμφανίστηκε και ο Σαλβαντόρ Νταλί. Η πρώτη τους γνωριμία, το 1965, δεν ήταν αυτό που λέμε ειδυλλιακή. Ο διεθνούς φήμης Ισπανός σχεδιαστής Paco Rabanne τούς σύστησε σε ένα παρισινό εστιατόριο και ο Νταλί, αντί να της κάνει κάποιο κομπλιμέντο που θα περίμενε ένα νεαρό μοντέλο, της είπε: «Έχεις το πιο όμορφο κρανίο που έχω δει ποτέ».

«Δεν χάρηκα ιδιαίτερα που με αποκάλεσε κρανίο», θα θυμόταν αργότερα η Λιρ.

Όταν ο Νταλί τη ρώτησε με τι ασχολείται, εκείνη του είπε ότι είναι ζωγράφος. «Τότε, το να είσαι μοντέλο δεν θεωρούνταν κάτι σπουδαίο. Έτσι είπα ψέματα». Η απάντηση του Νταλί ήταν ακόμη πιο προκλητική: «Οι γυναίκες δεν μπορούν να ζωγραφίσουν».

Η Λιρ έφυγε πιστεύοντας ότι δεν θα τον ξαναδεί ποτέ. Την επόμενη μέρα, όμως, της τηλεφώνησε.

Για τα επόμενα 15 και πλέον χρόνια, η Λιρ έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της «αυλής» του Νταλί. Ταξίδευε μαζί του, τον συνόδευε σε γκαλά και συνεντεύξεις, περνούσε τα καλοκαίρια στην Καταλονία μαζί με εκείνον και τη Gala και πόζαρε για έργα του.

Η ίδια θα περιέγραφε τη σχέση τους ως «πνευματικό γάμο».

Από τον Νταλί στον Ντέιβιντ Μπάουι και στη ντίσκο

Στο Λονδίνο των ’60s βρέθηκε ανάμεσα στους Rolling Stones, τους Beatles και τα μεγαλύτερα μοντέλα της εποχής. Είχε σχέση με τον Brian Jones των Rolling Stones, ενώ η παρουσία της στη νυχτερινή ζωή της εποχής ήταν τόσο έντονη ώστε ο Μικ Τζάγκερ και ο Κιθ Ρίτσαρντς εμπνεύστηκαν από εκείνη το τραγούδι «Miss Amanda Jones». Ακολούθησαν τα πάρτι, το Studio 54, η Νέα Υόρκη, ο Άντι Γουόρχολ και, τελικά, ο Ντέιβιντ Μπάουι.

Η γνωριμία τους ξεκίνησε από μία φωτογραφία της για το εξώφυλλο του For Your Pleasure των Roxy Music, όπου η Λιρ ποζάρει δίπλα σε έναν μαύρο πάνθηρα. Ο Μπάουι εντυπωσιάστηκε.

Αργότερα θα γίνονταν ζευγάρι, αλλά η σχέση τους θα αποδεικνυόταν σημαντική και για έναν ακόμη λόγο: ο Μπάουι ήταν εκείνος που την έπεισε να τραγουδήσει.

Η Λιρ δεν θεωρούσε τον εαυτό της τραγουδίστρια. Ο Μπάουι, όμως, επέμενε, πλήρωσε τα μαθήματα φωνητικής της και την έφερε σε επαφή με τον μάνατζέρ του. Το πρώτο της άλμπουμ είχε τον χαρακτηριστικό τίτλο «I Am a Photograph».

Από εκεί και πέρα, η Λιρ μεταμορφώθηκε σε μία από τις μεγάλες φιγούρες της ευρωπαϊκής ντίσκο. Εμφανίστηκε δίπλα σε ονόματα όπως ο Έλτον Τζον και ο Φρέντι Μέρκιουρι, περιόδευσε διεθνώς και έγινε η ντίσκο σταρ του Παρισιού.

Η ειρωνεία; Δεν αγαπούσε ιδιαίτερα τη ντίσκο. «Το κάνω για τα λεφτά», είχε πει χαρακτηριστικά.

Η πραγματική της δύναμη, δεν ήταν μόνο η μουσική. Ήταν η εικόνα. Η βαθιά, αισθησιακή φωνή, το ανδρόγυνο παρουσιαστικό, το βλέμμα, η θεατρικότητα και κυρίως η ικανότητά της να κάνει το κοινό να αναρωτιέται πού τελειώνει η πραγματική Αμάντα και πού αρχίζει ο ρόλος.

Στην Ελλάδα, για πολλούς, η φωνή της συνδέθηκε για πάντα με τη διαφήμιση της Amstel και το περίφημο «Give a bit of hmm to me». Η μπάσα και αισθησιακή φωνή της πρόσθεσε στη διαφήμιση ακριβώς εκείνη τη δόση μυστηρίου που είχε γίνει σήμα κατατεθέν της.

Στη διαφήμιση, μία ελκυστική barwoman ετοιμάζεται να εξυπηρετήσει δύο άνδρες πελάτες. Η κάμερα από το πρόσωπό της πηγαίνει στο κορμί της και τότε η κοπέλα βγάζει από το αποκαλυπτικό ντεκολτέ της ένα ανοιχτήρι και ανοίγει τις μπύρες για τους πελάτες.

Το ποτό σερβίρεται σε κολονάτο ποτήρι με το λογότυπο της μπύρας και ο ένας από τους δύο πελάτες απολαμβάνει την πρώτη γουλιά.

Με τον αφρό ακόμη στα χείλη του λέει: «έτσι μου αρέσει!».

Η μουσική υπόκρουση με το επιτυχημένο κομμάτι της Αμάντα Λιρ προσθέτει έναν επιπλέον μυστικισμό στη διαφήμιση.

Δεν έμεινε ποτέ σε έναν ρόλο

Στην Ιταλία, η Λιρ έγινε τηλεοπτική σταρ. Ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι την επέλεξε για τα μεγάλα τηλεοπτικά του προγράμματα και εκείνη παρουσίασε εκπομπές για σχεδόν δύο δεκαετίες.

Στο Ars Amanda, μάλιστα, πήρε συνεντεύξεις από πολιτικούς και celebrities ξαπλωμένη στο κρεβάτι μαζί τους – ένα τηλεοπτικό εύρημα που θα αντιγραφόταν πολλές φορές τα επόμενα χρόνια.

Παράλληλα, συνέχισε να ζωγραφίζει.

Και αυτή ίσως ήταν η δραστηριότητα που θεωρούσε πιο σημαντική από όλες. «Η ζωγραφική μου έσωσε τη ζωή», έχει πει, χαρακτηρίζοντάς την προσωπική της θεραπεία.

Έκανε εκθέσεις σε όλο τον κόσμο και συμμετείχε ακόμη και στο Art Basel. Κι ενώ οι σχεδιαστές εξακολουθούσαν να τη διεκδικούν, εκείνη απέρριπτε τον χαρακτηρισμό «fashion icon».

«Δεν είμαι είδωλο, είμαι επιζήσασα», έλεγε.

To άρθρο Αμάντα Λιρ: Από ανδρόγυνη μούσα του Νταλί και βασίλισσα της ντίσκο στη διαφήμιση της Amstel που τη σύστησε στην Ελλάδα δημοσιεύτηκε στο NewsIT .